17.11.26

Ορθή μελισσοκομική πρακτική

   Για τη συγγραφή του κειμένου συνεργάστηκαν :

Οι επόπτες του Δικτύου Μελισσοκομικών Κέντρων που απαρτίζεται από τα Κέντρα Μελισσοκομίας :
ΠΑΣΕΓΕΣ, Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Χαλκιδικής, Βορείου Αιγαίου, Κεντρικής Μακεδονίας,Δυτικής Μακεδονίας, Θεσσαλίας, Δυτικής Ελλάδας, Ηπείρου – Αιτωλοακαρνανίας, Στερεάς Ελλάδας,Αττικής – Κυκλάδων, Πελοποννήσου , Δωδεκανήσου και Κρήτης.
Τα μέλη της Ομάδας μελισσοκομίας της ΠΑΣΕΓΕΣ και ο Πρόεδρος της ΟΜΣΕ
Οι υπεύθυνοι λειτουργίας των Μελισσοκομικών Κέντρων
Το εγχειρίδιο αυτό εκδόθηκε μέσω του Εθνικού Προγράμματος Μελισσοκομίας 2004 με χρηματοδότηση που καλύπτεται κατά 50% από Εθνικά και 50% από Κοινοτικά κονδύλια, σύμφωνα με τον Κανονισμό 1221/97 της Ευρωπαϊκής Ένωσης.


ΟΡΘΗ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ



Α. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ
Περιλαμβάνει γενικές αρχές ορθής μελισσοκομικής πρακτικής που θα πρέπει να αποτελούν κύριο μέλημα του μελισσοκόμου.

Ι. Επιθεώρηση της κυψέλης

Η επιθεώρηση κυψέλης αποτελεί βασική μελισσοκομική εργασία απαραίτητη για την εξακρίβωση της
γενικότερης κατάστασης κάθε μελισσιού.Με τις επιθεωρήσεις, ανάλογα με τον χρόνο που διαθέτουμε και την εποχή ελέγχουμε:

1.Την ύπαρξη της βασίλισσας
Η πρώτη παρατήρηση στην επιθεώρηση αφορά την ύπαρξη της βασίλισσας. Συνήθως ο εντοπισμός της είναι δύσκολος λόγω κάλυψής της από τις μέλισσες. Έτσι η ύπαρξή της μπορεί να διαπιστωθεί έμμεσα από την παρουσία αυγών, από την ποιότητα και την ποσότητα του γόνου και την γενική εικόνα του μελισσιού.Μετά από μακρόχρονη απουσία της βασίλισσας το μελίσσι γίνεται επιθετικό, θορυβώδες και αποδιοργανώνεται.Επίσης αρχίζουν και παρουσιάζονται ωοτόκες εργάτριες (ύπαρξη μόνο κηφηνογόνου, ύπαρξη άνω του ενός αυγού σε κάθε κελί).Ο γόνος είναι ο καθρέπτης της ποιότητας της βασίλισσας και της υγιεινής κατάστασης του μελισσιού. Θα πρέπει να είναι συμπαγής, ομοιόμορφος χωρίς ίχνη ασθενειών όπως σηψιγονίες, ασκοσφαίρωση κ.λ.π.

2. Τον πληθυσμό
Ανάλογα με τον πληθυσμό του σμήνους και την εποχή του χρόνου, συνενώνουμε αδύνατα μελίσσια και
προσθέτουμε ή αφαιρούμε πλαίσια.Επιπλέον αξιολογώντας την δυναμικότητα των μελισσιών μας προγραμματίζουμε τις μετακινήσεις μας και τις μελιτοφορίες που θα εκμεταλλευτούμε.

3. Την παρουσία εχθρών και ασθενειών
Ελέγχουμε την υγιεινή κατάσταση του μελισσοσμήνους όπως : έλεγχος για βαρρόα και λοιπές ασθένειες,ύπαρξη ανησυχητικών συμπτωμάτων ( νεκρές μέλισσες, περιττώματα κλπ).

4. Την επάρκεια τροφών
Ελέγχουμε εάν οι ποσότητες μελιού και γύρης είναι επαρκείς ανάλογα και με την εποχή που διανύουμε. ΙI. Αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών των μελισσών Η έγκαιρη και σωστή εφαρμογή υγειονομικών μέτρων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πρόληψη των ασθενειών και την αντιμετώπιση των εχθρών. Δεδομένου ότι όπως γνωρίζει ο κάθε μελισσοκόμος, τα αδύνατα και κουρασμένα μελίσσια δεν μπορούν να αντισταθούν σε εχθρούς και ασθένειες, μεριμνούμε ώστε:να έχουμε δυνατά μελίσσια σε όλη τη διάρκεια του έτους.να έχουν άφθονη τροφή είτε με τις κατάλληλες μετακινήσεις είτε με τροφοδοσία αν δεν υπάρχει ανθοφορία.να αντικαθιστούμε τακτικά τις παλιές μαύρες κηρήθρες, και να απολυμαίνουμε τουλάχιστον μία φορά το χρόνο με το φλόγιστρο το εσωτερικό των θαλάμων ή ορόφων ώστε να μειώνουμε το μικροβιακό και παρασιτικό φορτίο , αλλά και να απομακρύνονται τυχόν κατάλοιπα παρασιτοκτόνων.να αερίζονται οι κυψέλες καλά, να παραμένουν στεγνές και να μην κρατούν νερά λόγω κακής κλίσης. Αποφεύγουμε την εγκατάστασή τους σε τοποθεσίες που εκ πείρας ξέρουμε ότι ευνοούν την εκδήλωση ορισμένων ασθενειών (νοζεμίαση, ασκοσφαίρωση).
να θεραπεύουμε άμεσα τα μελίσσια που εμφανίζουν συμπτώματα οποιασδήποτε μορφής και έντασης .
να μην αφήνουμε τον πληθυσμό του ακάρεος βαρρόα να αυξηθεί υπερβολικά.
Ο έλεγχος του πληθυσμού του βαρρόα είναι αναγκαία προϋπόθεση για να έχουμε δυνατά μελίσσια. Πρόληψη δε σημαίνει "προληπτική" χορήγηση φαρμάκων . Αυτού του είδους η χρήση φαρμάκων μόνο προβλήματα δημιουργεί μια και :
1. επιβαρύνει τον οργανισμό των μελισσών
2. μπορεί να μολύνει το μέλι και το κερί με κατάλοιπα φαρμάκων
3. διαταράσσει την ισορροπία της μικροβιακής χλωρίδας μειώνοντας τον πληθυσμό που είναι ευαίσθητος στο φάρμακο με παράλληλη αύξηση των ανθεκτικών οργανισμών [οι περισσότεροι μελισσοκόμοι που παραπονιούνται για ασκοσφαίρωση κάνουν <<προληπτική>> χρήση ή κατάχρηση τεραμυκίνης ]
4. δημιουργεί ανθεκτικά στελέχη με αποτέλεσμα όταν πραγματικά χρειαστούμε το φάρμακο να μην είναι αποτελεσματικό.
5. επιβαρύνει οικονομικά τον μελισσοκόμοΒασικές αρχές θεραπευτικής επέμβασης
Η βάση για κάθε αποτελεσματική θεραπεία είναι η σωστή διάγνωση. Απαραίτητη προϋπόθεση της σωστής διάγνωσης είναι η κλινική εξέταση των πασχόντων μελισσιών και ο εργαστηριακός έλεγχος των δειγμάτων μελισσών και γόνου από εξειδικευμένους επιστήμονες.
Στις περιπτώσεις που παρόλα τα προληπτικά μέτρα εκδηλωθεί ασθένεια,προτείνονται τα εξής:απομόνωση ασθενών μελισσιών από το υπόλοιπο μελισσοκομείο
απολύμανση του μελισσοκομικού υλικού η οποία συμβάλλει στον περιορισμό των μολυσματικών ασθενειών.
Προκειμένου να ελέγξουμε τον πληθυσμό του βαρρόα δεν σημαίνει ότι κάνουμε συχνά θεραπευτικές επεμβάσεις . Αρκεί μία μόνο θεραπεία το χρόνο, την εποχή που τα μελίσσια έχουν ελάχιστο ή καθόλου γόνο. Αν η εφαρμογή γίνει συντονισμένα την ίδια χρονική περίοδο σε μια περιοχή από όλους τους μελισσοκόμους της περιοχής , αποφεύγονται και οι επαναμολύνσεις. Περισσότερες από μία θεραπευτικές επεμβάσεις το χρόνο έχουν σαν αποτέλεσμα:μικρή μόνο μείωση του πληθυσμού του βαρρόα αφού κανένα χημειοθεραπευτικό δε δρα μέσα στο σφραγισμένο γόνο όπου βρίσκεται το 90% του βαρρόα.την αναπόφευκτη ρύπανση του μελιού – κεριού με κατάλοιπα ακαρεοκτόνων καθώς δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για αποδόμηση του φαρμάκου μέχρι την έναρξη της μελιτοφορίας την ανάπτυξη ανθεκτικότητας στα φάρμακα από τα βαρρόα, ανθεκτικότητα που ήδη υφίσταται σε ποικίλο βαθμό στις διάφορες περιοχές της Ελλάδας.
Φροντίζουμε να ενημερωνόμαστε τακτικά για ό,τι νεότερο σχετικά με τις ασθένειες και ειδικότερα για τα εναλλακτικά φάρμακα και τις μεθόδους καταπολέμησης του βαρρόα.

ΙΙΙ. Τρύγος

Τρύγος είναι η διαδικασία αφαίρεσης του μελιού από σφραγισμένες κηρήθρες
Γίνεται με την βοήθεια του μελιτοεξαγωγέα, μηχάνημα που βασίζεται στη φυγοκέντρηση ώστε να μην καταστρέφονται οι κηρήθρες. Τρυγιούνται οι κηρήθρες που έχουν ώριμο μέλι δηλαδή όταν οι μέλισσες έχουν σφραγίσει τουλάχιστον τα 3/4 των κελιών της κηρήθρας.
Φροντίζουμε να τρυγάμε με καιρό ευνοϊκό , (χωρίς βροχές , δυνατούς ανέμους κ.λ.π) και πάντα πριν τη λήξη της ανθοφορίας ή μελιττοφορίας, ώστε οι μέλισσες να συνεχίσουν την συλλογή νέκταρος και να μην στραφούν στην λεηλασία του μελιού των κηρηθρών , μόλις αισθανθούν την προσπάθεια απομάκρυνσής του.
Ο τρύγος θα πρέπει να γίνεται σε κλειστό και κατάλληλο χώρο του μελισσοκομείου εφοδιασμένο με ηλεκτρικό ρεύμα, νερό , απαλλαγμένο από έντονες οσμές και ο οποίος να πληρεί τις συνθήκες υγιεινής. Ασκώντας ωστόσο μελισσοκομία νομαδικής μορφής, δεν είναι πάντα εφικτός ο τρύγος σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, κυρίως όταν τα μελίσσια βρίσκονται αρκετά μακριά από τον τόπο κατοικίας του μελισσοκόμου.
Σε αυτή την περίπτωση ο μελισσοκόμος εφοδιάζεται με σκηνή τρυγητού ή με δίχτυ το οποίο θα τοποθετήσει στη καρότσα του φορτηγού του. Βασική προϋπόθεση αποτελεί η τήρηση των κανόνων υγιεινής όπως η καθαριότητα του χώρου και των σκευών που θα χρησιμοποιηθούν τα οποία και πρέπει να πλένονται σχολαστικά.Μετά την φυγοκέντρηση των κηρηθρών, το μέλι φιλτράρεται με απλά φίλτρα και διοχετεύεται σε καθαρά ανοξείδωτα δοχεία οπότε τα ξένα σώματα και ο αφρός ανεβαίνουν στην επιφάνεια και στη συνέχεια απομακρύνονται.
Τα άδεια πλαίσια τοποθετούνται και πάλι στην κυψέλη ώστε οι μέλισσες να τραφούν με τα υπολείμματα του μελιού για μερικές μέρες. Στην συνέχεια και εφόσον δεν ακολουθεί άλλος τρύγος , τα αποθηκεύουμε.



Βασιλοτροφία
Επαγγελματική μελισσοκομία χωρίς επιλογή και σχεδιασμένη αντικατάσταση των βασιλισσών δεν εννοείται. Το ελληνικό γενετικό υλικό που έχουμε στη διάθεσή μας είναι άριστο και δεν συνιστάται ούτε υπάρχει ανάγκη να καταφεύγουμε σε εισαγωγή βασιλισσών. Οι εισαγόμενες βασίλισσες ανήκουν σε ξένες φυλές , προσαρμοσμένες σε άλλες περιβαλλοντικές συνθήκες και οικοσυστήματα, δεν αποδίδουν ανάλογα στις δικές μας συνθήκες και προκαλούν εκφυλισμό του γενετικού μας υλικού.Μέθοδος παραγωγής γενετικά βελτιωμένων βασιλισσών

Το πρώτο βήμα που πρέπει να κάνουμε είναι η αρίθμηση των μελισσοσμηνών και η διατήρηση αρχείου προκειμένου να εντοπισθούν αυτά τα οποία θα χρησιμοποιήσουμε για αναπαραγωγή.
Κριτήρια για την επιλογή των μελισσιών είναι:Η αυξημένη παραγωγή μελιού
Η ανθεκτικότητα σε ασθένειες
Η επιθετικότητα
Η καλή ανάπτυξη του σμήνους
Η μειωμένη τάση σμηνουργίαςΠροετοιμασία μελισσιών
Επιλέγουμε δυνατά μελίσσια και τα χωρίζουμε σε 2 ομάδες , έναρξης – αποπεράτωσης ( συνήθως ένα μελίσσι έναρξης τροφοδοτεί με βασιλοκελιά 2-4 μελίσσια αποπεράτωσης )Μελίσσι έναρξης
Είναι ένα διώροφο μελίσσι από το οποίο αφαιρούμε τον επάνω όροφο. Επίσης αφαιρούμε τη βασίλισσα (την ορφανεύουμε) δυο μέρες πριν, καταστρέφουμε τα βασιλικά κελιά που έχει δημιουργήσει, αφήνουμε μόνο σφραγισμένο γόνο και τροφοδοτούμε συνέχεια.

Εμβολιασμός


• Πριν τον πρώτο εμβολιασμό βάζουμε για λίγες ώρες τις βέργες με τα βασιλικά κελιά στο μελίσσι έναρξης ώστε να τα «περπατήσουν» οι μέλισσες.
• Η προνύμφη μεταφέρεται με το εμβολιαστήρι από το κυρτό μέρος και τοποθετείται στο τεχνητό βασιλικό κελί. Επιλέγουμε προνύμφες ηλικίας έως 36 ωρών ώστε να ταϊστούν περισσότερες μέρες με βασιλικό πολτό.
• Κατά τη διάρκεια του εμβολιασμού μεριμνούμε ώστε να αποφεύγεται εντελώς η απευθείας έκθεση των προνυμφών στον ήλιο.
• Τα εμβολιασμένα βασιλικά κελιά μεταφέρονται αμέσως στο μελίσσι έναρξης ή καλύπτονται με υγρή πετσέτα ώστε να αποφευχθεί η ξήρανσή τουςΜελίσσι αποπεράτωσης
Φιλοξενεί την εκτροφή των βασιλικών κελιών από την δεύτερη μέρα και μετά.
Είναι ένα διώροφο μελίσσι στο οποίο χωρίζουμε τον εμβρυοθάλαμο από τον όροφο με ένα βασιλικό διάφραγμα. Στον εμβρυοθάλαμο απομονώνουμε τη βασίλισσα και στον όροφο δίπλα στα βασιλικά κελιά μεταφέρουμε πλαίσια ανοιχτού γόνου ώστε να προσελκύσουμε παραμάνες μέλισσες.
Μεταφέρουμε τα βασιλικά κελιά στα μελίσσια αποπεράτωσης την επόμενη μέρα του εμβολιασμού τους. Στην περίπτωση που θέλουμε να συλλέξουμε βασιλικό πολτό τα κελιά παραμένουν εδώ για δύο μέρες .
Τροφοδοτούμε συνεχώς με σιρόπι 1:1, φροντίζουμε οι χειρισμοί στα βασιλικά κελιά να είναι προσεκτικοί και απομακρύνουμε τις μέλισσες με τη βούρτσα.
Α)Συλλογή του βασιλικού πολτού
Στο τέλος της τρίτης μέρας από τον εμβολιασμό και με τη βοήθεια ηλεκτρικής αντίστασης κόβουμε τις προεκτάσεις των βασιλικών κελιών. Αφαιρούμε την προνύμφη και απορροφούμε με αντλία τον βασιλικό πολτό. Εμβολιάζουμε και πάλι τα κελιά και τα τοποθετούμε στο μελίσσι έναρξης. Τέσσερα βασιλικά κελιά δίνουν περίπου ένα γραμμάριο πολτού.Β)Δημιουργία κυψελιδίων σύζευξης - παραφυάδων
Τα κυψελίδια σύζευξης είναι μικρές κυψέλες με περιορισμένο αριθμό πλαισίων, λίγο πληθυσμό και γόνο . Τα κυψελίδια των 3 πλαισίων θεωρούνται ιδανικά για τις ελληνικές συνθήκεςΔημιουργούμε τα κυψελίδια σύζευξης την 8η μέρα από τον εμβολιασμό, την 10η μέρα καταστρέφουμε τα βασιλικά κελιά που τυχόν υπήρχαν και τοποθετούμε ένα σφραγισμένο βασιλικό κελί από το μελίσσι αποπεράτωσης. Στη συνέχεια τα κυψελίδια μεταφέρονται 4-5 χιλιόμετρα μακριά ώστε οι μέλισσες να μην επιστρέψουν στην μητρική τους κυψέλη.
Δεν ενοχλούμε το μελισσοσμήνος μέχρι να αρχίσει η ωοτοκία της νέας βασίλισσας .
Μετά από 10-15 μέρες ελέγχουμε την ύπαρξη και την ποιότητα του γόνου.

• Στα μελίσσια έναρξης μεταφέρουμε κάθε βδομάδα δύο πλαίσια με σφραγισμένο γόνο και απομακρύνουμε αυτά που εκκολάφθηκαν.
• Στα μελίσσια αποπεράτωσης κάθε βδομάδα ανεβάζουμε στον επάνω όροφο δύο πλαίσια με ανοικτό γόνο από τον εμβρυοθάλαμο.
Ημέρες Βιολογικός κύκλος βασίλισσας Χειρισμοί βασιλοτρόφου
1
Αυγό
2
3
4 Προνύμφη Ιδανική ηλικία προνύμφης για παραγωγή βασιλισσών - Εμβολιασμός
5
6
7
8
9 Νύμφη
Το κελί σφραγίζεται
10
11 Δημιουργία παραφυάδων
12
13
14 Μεταφορά ώριμων βασιλικών κελιών
15
16 Έξοδος βασίλισσας


Διατήρηση μελισσοκομικών προϊόντων

Μέλι
Το μέλι είναι ένα προϊόν με υψηλή βακτηριοστατική ικανότητα που δεν ευνοεί την ανάπτυξη μικροοργανισμών εκτός των ωσμώφιλων ζυμών οι οποίες και προκαλούν το ξύνισμά του σε περίπτωση που έχει τρυγηθεί ανώριμο.
Τα δοχεία αποθήκευσής του θα πρέπει να είναι, ανοξείδωτα και καλά γεμάτα ώστε να μην υπάρχει κενό, διότι ο αέρας έχει υγρασία και μύκητες που ευνοούν το ξύνισμα.
Τα ανοξείδωτα δοχεία, τα οποία πρέπει να είναι κατάλληλα για τρόφιμα, αποθηκεύονται σε σκοτεινό, δροσερό, στεγνό, χωρίς οσμές και διακυμάνσεις της θερμοκρασίας χώρο ώστε να μην επηρεάζεται σημαντικά η βακτηριοστατική ικανότητα του μελιού και να διατηρηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο το αρχικό χρώμα, το άρωμα, η γεύση και η υψηλή βιολογική του αξία.

Βασιλικός πολτός
Μετά τη συλλογή ο βασιλικός πολτός φιλτράρεται και τοποθετείται στο ψυγείο. Για να διατηρήσει ο βασιλικός πολτός τη θρεπτική του αξία και τις βιολογικές ιδιότητες πρέπει να προστατεύεται από το φως και να μην έρχεται σε επαφή με το οξυγόνο.
Συνιστάται να αποφεύγεται η επαφή του με μέταλλα (κουτάλι, δοχείο )
Ο βασιλικός πολτός παραμένει αναλλοίωτος σε συνήθη θερμοκρασία περιβάλλοντος (25-300C) για 20 περίπου ώρες ,ενώ εάν αναμιχθεί με μέλι διατηρείται περίπου ένα μήνα. Σε συνθήκες ψύξης ( 4-7 0C ) διατηρείται περίπου 6 μήνες και σε κατάψυξη (-200C) μέχρι και δύο χρόνια.

Γύρη
Συλλέγεται καθημερινά από γυρεοπαγίδες οι οποίες τοποθετούνται στην είσοδο των κυψελών σε δυνατά και υγιή μελίσσια. Η γυρεοπαγίδα μπορεί να παραμείνει στην κυψέλη για 5-7 μέρες και όχι πάνω από 10 ημέρες. Εν συνεχεία αφαιρείται για μερικές μέρες ( μία εβδομάδα περίπου) και αν υπάρχει άφθονη παραγωγή γύρης επανατοποθετείται. Η νωπή γύρη διατηρεί άριστα τη θρεπτική της αξία για πολλούς μήνες αν τοποθετηθεί στην κατάψυξη. Η αποξηραμένη γύρη μπορεί να αποθηκευτεί σε θερμοκρασία δωματίου για περίπου ένα χρόνο χάνοντας σταδιακά τη θρεπτική της αξία.

Β. ΕΠΟΧΙΚΕΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Ι. Φθινόπωρο

Από τους χειρισμούς του μελισσοκόμου αυτήν την περίοδο επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό η απόδοση των μελισσοσμηνών την επόμενη περίοδο μελιττοφορίας
Βασική επιδίωξη είναι η καλή προετοιμασία των μελισσιών για ξεχειμώνιασμα καθώς η επόμενη παραγωγή εξαρτάται από την καλή και σωστή διαχείμαση.
Τα μελίσσια θα πρέπει να εισέλθουν για διαχείμαση με ικανοποιητικό και ανανεωμένο πληθυσμό, με νέες και γόνιμες βασίλισσες, να είναι υγιή και να έχουν άφθονα και καλής ποιότητας αποθέματα γύρης και μελιού για τροφή.

Επιθεώρηση

Οι κύριες παρατηρήσεις την περίοδο αυτή αφορούν, την κατάσταση του μελισσιού, την αξιολόγηση της καταλληλότητας των βασιλισσών ώστε να προχωρήσουμε στην αντικατάστασή τους στις περιπτώσεις που απαιτείται , την ύπαρξη αποθεμάτων τροφής, καθώς και τον εξονυχιστικό έλεγχο εχθρών και ασθενειών. Βασίλισσα:. Φροντίζουμε να υπάρχει καλή βασίλισσα και να αντικαταστήσουμε τις γέρικες ή ελαττωματικές από τις εφεδρικές βασίλισσες του μελισσοκομείου. Η νέα βασίλισσα γεννά πολλά αυγά και διατηρεί την ωοτοκία έως τις αρχές του χειμώνα, ενώ ξεκινά νωρίς την άνοιξη. Η παλιά βασίλισσα καθυστερεί την έναρξη της ωοτοκίας, γεννά λίγα αυγά και σταματά νωρίτερα . Επίσης υπάρχει κίνδυνος να πεθάνει σε χρονική στιγμή που αν δεν υπάρχουν εφεδρικές βασίλισσες θα είναι δύσκολη η εκτροφή και η γονιμοποίηση νέας.Πληθυσμός: Είναι σημαντικό να υπάρχει ικανός αριθμός από παραμάνες μέλισσες.
Πληθυσμός 2-3 πλαισίων απαιτεί συνένωση. Είναι απαραίτητη η συνένωση των μικρών μελισσιών που πολλοί αποφεύγουν ή καθυστερούν ελπίζοντας στην περαιτέρω ανάπτυξή τους σε περιπτώσεις όψιμης καλοκαιρίας ή ήπιου χειμώνα. Τα μικρά μελίσσια το χειμώνα κινδυνεύουν σοβαρά να χαθούν και είναι απαραίτητη η ένωσή τους για να αποφύγουμε το κίνδυνο αυτό. Ακόμη και σε περίπτωση που κατορθώσουν να επιζήσουν θα είναι πολύ δύσκολο να ανταπεξέλθουν την άνοιξη που αρχίζει η εντατική εργασία των μελισσών.

Εχθροί και ασθένειες:

Η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού μελισσιών σε περιορισμένο χώρο (πεύκα) διευκολύνει την μετάδοση ασθενειών. Μετά την απομάκρυνση των μελισσών από τα πευκοδάση, τα ελέγχουμε εξονυχιστικά για ασθένειες του γόνου και των μελισσών.
Αποθέματα τροφής: Φροντίζουμε πάντα να υπάρχουν άφθονα και καλής ποιότητας αποθέματα γύρης και μελιού για τροφή. Προτιμάμε μέλια χαρουπιάς, ή ερείκης διότι είναι ευκολοχώνευτα, με υψηλό ενεργειακό φορτίο , και δεν δημιουργούν πολλά κόπρανα. Η ανάπτυξη και η απόδοση του μελισσιού την άνοιξη εξαρτάται και από την επαρκή και σωστή ποιοτικά διατροφή του τον χειμώνα. Σημειώνεται πως το μελίσσι δεν τρώει παραπάνω από τις ανάγκες του. Η διάταξη των αποθεμάτων πρέπει να είναι τέτοια που να ευνοεί το σχηματισμό της μελισσόσφαιρας σε άμεση γειτονία με τα αποθέματα Μελισσοκομικός εξοπλισμός: Μετά τον τελευταίο τρύγο αποθηκεύουμε τις κηρήθρες που περισσεύουν εξασφαλίζοντας την προστασία τους από τον κηρόσκωρο και τα ποντίκια . Η παραμονή άδειων κηρηθρών στις κυψέλες επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη της μελισσόσφαιρας το χειμώνα και την προφύλαξη του μελισσιού από το κρύο.Ανθοφορίες - μελιττοφορίες-: α) από δέντρα, εκείνες της λεμονιάς, της μουσμουλιάς, του ευκάλυπτου και της χαρουπιάς β) από ετήσιες καλλιέργειες και αυτοφυή φυτά, εκείνες από ρείκι, κουμαριά, δενδρολίβανο και κισσό.
Στο πεύκο, την εποχή αυτή υπάρχει πλούσια έκκριση μελιττωμάτων αλλά έλλειψη γύρης οπότε το μελίσσι φθίνει, μπλοκάρεται ο γόνος και μειώνεται η ωοτοκία της βασίλισσας. Στα πευκοδάση μεταφέρουμε μόνο δυνατά μελίσσια με σημαντικά αποθέματα γύρης .

Πριν την μεταφορά στο πεύκο:Μεταφέρουμε τα μελισσοσμήνη σε πλούσιες σε γύρη ανθοφορίες, όπως καστανιά, πολύκομπο, ρείκι τις λεγόμενες πικρές ανθοφορίες προκειμένου να ευνοηθεί η παραγωγή του γόνου.
Συνενώνουμε τα αδύνατα και αυτά με γηρασμένες βασίλισσες.
Προσθέτουμε σφραγισμένο γόνο ή δίνουμε πλαίσια με γύρη ή τροφοδοτούμε με υποκατάστατα γύρης.
Πριν τη μεταφορά στο πεύκο τρυγούμε τα μελισσοσμήνη ώστε να είναι νηστικά και να πάρουμε καθαρό πευκόμελο
Προσθέτουμε άδειες σκουρόχρωμες κηρήθρες.
Δεν πραγματοποιούμε την μεταφορά εάν δεν επιβεβαιώσουμε ότι ξεκίνησε η μελιττοέκκριση (με μελίσσια δείκτες).Ο ρόλος της θέσης του μελισσοκομείου στο ξεχειμώνιασμα
Επιλέγουμε το κατάλληλο μέρος για ξεχειμώνιασμα το οποίο πρέπει να είναι απάνεμο, χωρίς υγρασία και ηλιόλουστο.
Απαραίτητη είναι επίσης η διαμόρφωση του χώρου για απορροή των βρόχινων υδάτων και η τοποθέτηση των κυψελών πάνω σε βάθρα (τελάρα, τσιμεντόλιθους, πλίνθους) ώστε να αποφεύγεται η υγρασία και να προλαμβάνονται οι σχετικές ασθένειες (νοζεμίαση). Επίσης προτείνεται η τοποθέτηση πετρών ή άλλων βαρών πάνω στα καπάκια για προστασία από τον άνεμο.

ΙΙ. ΧΕΙΜΩΝΑΣ

Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα την εποχή αυτή υπάρχει λίγη δουλειά στο μελισσοκομείο και πολύ δουλειά στην αποθήκη.

Επιθεώρηση :

Το χειμώνα ελέγχουμε το μελισσοκομείο για πιθανές καταστροφές λόγω άσχημων καιρικών συνθηκών, ενώ σύντομες επιθεωρήσεις μπορεί να γίνουν όταν η θερμοκρασία είναι μεγαλύτερη (ζεστή και ηλιόλουστη μέρα) από 12 βαθμούς. Στις επιθεωρήσεις αυτές εξετάζουμε τις διαθέσιμες εφεδρείες τροφής την ύπαρξη ή όχι της βασίλισσας, την κατάσταση του γόνου και του πληθυσμού (πόσα πλαίσια καταλαμβάνει).Δεν ανοίγουμε τα μελίσσια σε θερμοκρασίες κάτω από 12 βαθμούςΒασίλισσα - πληθυσμός: Όσα μελίσσια βρίσκονται κατά την επιθεώρηση ορφανά ή πολύ αδύνατα συνενώνονται με άλλα δυνατά.

Εχθροί και ασθένειες
Νωρίς το χειμώνα, όταν τα μελίσσια δεν έχουν γόνο είναι κατάλληλη εποχή για την αντιμετώπιση της βαρροϊκής ακαρίασης . Περιορίζουμε το ύψος των εισόδων των κυψελών προκειμένου να εμποδιστεί η είσοδος ποντικιών και άλλων ζώων, αφήνουμε όμως ανοίγματα διότι η καλή κυκλοφορία του αέρα είναι βασική προϋπόθεση ώστε να διατηρηθούν τα μελίσσια υγιή όλες τις εποχές.
Χρησιμοποιούμε μόνο εγκεκριμένα φάρμακα –Ακολουθούμε πιστά τις οδηγίες χρήσης

Αποθέματα τροφής:
Σε περίπτωση που τα αποθέματα δεν επαρκούν προστίθενται πλαίσια με μέλι που έχουν ήδη αποθηκευτεί. Επισημαίνεται ότι η τροφοδότηση με μελιτοκηρήθρες παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήματα και θα πρέπει να προτιμάται αρκεί να γνωρίζουμε την προέλευσή του μελιού γιατί υπάρχει μεγάλος κίνδυνος μεταφοράς ασθενειών .
Το χειμώνα όταν ο καιρός είναι κρύος δεν τροφοδοτούμε με σιρόπι γιατί αυξάνουμε την υγρασία στην κυψέλη και ευνοούμε την ανάπτυξη ασθενειών. Επίσης οι μέλισσες αδυνατούν να το καταναλώσουν επειδή βρίσκονται σε κατάσταση σφαίρας. Στις περιπτώσεις αυτές προτιμάται το ζαχαροζύμαρο, ζυμωμένο με ζάχαρη άχνη και μέλι το οποίο τοποθετείται στους κηρηθροφορείς πάνω από τη μελισσόσφαιρα.
Βασικό συστατικό της διατροφής του μελισσιού εκτός από τους υδατάνθρακες είναι και οι πρωτεΐνες. Η φυσική πηγή των πρωτεϊνών είναι η γύρη. Σε περίπτωση έλλειψης τροφοδοτούμε τα μελίσσια με φυσική γύρη, με υποκατάστατα ή και αντικατάστατα αυτής.

Μελισσοκομικός εξοπλισμός:
Την περίοδο αυτή η δουλειά του μελισσοκόμου εστιάζεται στην αποθήκη όπου γίνεται το βάψιμο- απολύμανση - συντήρηση κυψελών, συρμάτωση πλαισίων και προετοιμασία για το πέρασμα των κηρηθρών, λιώσιμο κεριών κ.λ.π. Είναι η κατάλληλη εποχή για την καταγραφή τυχόν ελλείψεων και την έγκαιρη παραγγελία καινούργιου υλικού .Η απολύμανση του μελισσοκομικού εξοπλισμού συμβάλει στη μείωση της διασποράς των μολυσματικών ασθενειών και στον περιορισμό της χρήσης φαρμάκων στην κυψέλη. Η πιο εύκολη και φυσική μέθοδος απολύμανσης των ξύλινων μερών της κυψέλης είναι το κάψιμο. Αφού καθαριστούν από το κερί και την πρόπολη, καίγονται με το φλόγιστρο μέχρι το ξύλο να πάρει ομοιόμορφο καστανό χρώμα.
Για τα μελισσοκομικά εργαλεία και τα σκεύη μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε βραστό νερό μέσα στο οποίο μπορούν να προστεθούν διάφορες ουσίες όπως καυστική σόδα ή χλωρίνη για να αυξηθεί η απολυμαντική ικανότητά του. Τα υλικά ή εργαλεία θα πρέπει να βράσουν για τουλάχιστον 10 λεπτά.

Ανθοφορίες- μελιττοφορίες:
α) από δέντρα, εκείνες της αμυγδαλιάς, της φουντουκιάς και της μουσμουλιάς
β) από ετήσιες καλλιέργειες και αυτοφυή φυτά, εκείνες της ασφάκας, του χειμερινού ρεικιού, της οξαλίδας (ξινήθρας) και της βρούβας.

ΙΙΙ. ΑΝΟΙΞΗ

Επιθεώρηση
Αρχές άνοιξης επιθεωρούμε λεπτομερώς τα μελίσσια με κύριο αντικείμενο την ύπαρξη της βασίλισσας και την ποιοτική αξιολόγησή της.
Βασικό μέλημα την περίοδο την περίοδο αυτή είναι η καλή ανάπτυξη των μελισσιών ώστε ο αριθμός των συλλεκτριών μελισσών να είναι μεγάλος και να μπορέσουμε να εκμεταλλευτούμε όλες τις διαθέσιμες ανθοφορίες.

Βασίλισσα:
Εντοπίζουμε τα μελίσσια των οποίων οι βασίλισσες θα αντικατασταθούν.
Καλό είναι να έχουμε αριθμημένες τις κυψέλες και να διατηρούμε αρχείο για την καθεμιά ώστε να μπορέσουμε να επιλέξουμε τις κυψέλες που θα χρησιμοποιήσουμε για παραγωγή βασιλισσών
Είναι η κατάλληλη εποχή για να αυξήσουμε το μελισσοκομείο μας αλλά και να αναπληρώσουμε τις απώλειες του χειμώνα..
Πριν χωρίσουμε τα μελίσσια για την δημιουργία παραφυάδων φροντίζουμε να έχουμε ήδη εφαρμόσει ένα πρόγραμμα βασιλοτροφίας ώστε να τα εφοδιάσουμε με έτοιμες ποιοτικές βασίλισσες. Επίσης αντικαθιστούμε όσες βασίλισσες είναι γηρασμένες ή ελαττωματικές. Είναι χρήσιμο να εφαρμόζουμε κάποιο σύστημα σήμανσης της ηλικίας της βασίλισσας (πχ βαφή του θώρακα της με κατάλληλο χρώμα) ώστε να μην έχουμε στο μελισσοκομείο βασίλισσες άνω των δύο ετών.
Τα χρώματα που χρησιμοποιούνται διεθνώς για κάθε έτος είναι:
χρώμα αριθμός λήξης του έτους
γαλάζιο 0-5
άσπρο 1-6
κίτρινο 2-7
κόκκινο 3-8
πράσινο 4-9

Πληθυσμός :

1. Διεύρυνση του εμβρυοθαλάμου με προσθήκη κηρηθρών- εφοδιασμός με πρόσθετα πατώματα
Την άνοιξη αυξάνεται ταχύτατα ο πληθυσμός των μελισσιών. Τροφοδοτούμε με σιρόπι με σκοπό να διεγείρουμε την γέννα της βασίλισσας και να επιταχύνουμε τους ρυθμούς ανάπτυξης.
Όταν αρχίζει ο πληθυσμός να περισσεύει προσθέτουμε χτισμένες κηρήθρες για να μην χτίσει το μελίσσι ακανόνιστα προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες του.
Κάθε χρόνο πρέπει να αντικαθιστούμε τουλάχιστον το ένα τέταρτο των κηρηθρών δίνοντας στα μελίσσια νέα φύλλα κηρήθρας να χτίζουν.
Τα μειονεκτήματα της χρήσης πολύ παλιών κηρηθρών είναι πολλά.Αποτελούν εστία μόλυνσης καθώς φιλοξενούν σπόρια παθογόνων μικροοργανισμών .
Επηρεάζουν την ποιότητα του μελιού (γίνεται πιο σκουρόχρωμο)
Αυξάνεται η ποσότητα των κηφηνοκελιών και έμμεσα και ο πληθυσμός του βαρρόα
Τα υπολείμματα φαρμάκων παραμένουν αδιάσπαστα στις κηρήθρες, αυξάνονται με την πάροδο των ετών και τελικά μεταφέρονται και στο μέλι
Μετά από κάθε εκκόλαψη , επειδή παραμένει το κουκούλι της προνύμφης τα κελιά γίνονται μικρότερα με αποτέλεσμα οι εργάτριες που παράγονται να είναι μικρόσωμες και ασθενικές.
2. Σμηνουργία

Κύριοι παράγοντες που συντελούν στην εμφάνιση του φαινομένου της σμηνουργίας είναι ο συνωστισμός στην κυψέλη σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη αφθονία τροφών στο περιβάλλον. Επίσης άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν σημαντικά είναι η φυλή των μελισσών, η ηλικία της βασίλισσας και η κληρονομική προδιάθεσή της.
Υπάρχουν αρκετές μέθοδοι αντιμετώπισης της σμηνουργίας και ο μελισσοκόμος μπορεί να εφαρμόσει αυτή που του ταιριάζει καλύτερα, ανάλογα με τον αριθμό κυψελών που έχει και τον χρόνο που μπορεί να διαθέσει.
Βασικά μέτρα πρόληψής της όμως παραμένουν πάντα η διατήρηση νεαρών βασιλισσών που έχουν επιλεγεί και αναπαραχθεί με βασιλοτροφία και η επάρκεια χώρου στο μελίσσιΕχθροί και ασθένειες : Έλεγχος για παρουσία αμερικανικής σηψιγονίας, ασκοσφαίρωση και λοιπών ασθενειών του γόνου. Συνεχής έλεγχος του κηφηνόγονου για παρουσία βαρρόας.Αποθέματα τροφής: Ένδειξη έναρξης της μελιττοέκκρισης είναι η τοποθέτηση μελιού στα κελιά αμέσως μόλις ελευθερώνονται από τον εκκολαπτόμενο γόνο . Κατά το στάδιο της έντονης συλλογής μελιού το μελίσσι μπλοκάρει την ωοτοκία της βασίλισσας, χτίζει κηρήθρες και αποθηκεύει ποσότητες μελιού. Μελισσοκομικός εξοπλισμός: Είναι η κατάλληλη εποχή για συλλογή γύρης. Τοποθετούμε γυρεοπαγίδες σε δυνατά και υγιή μελίσσια. Βάζουμε παγίδες σε όλες τις κυψέλες μιας σειράς για να μην ενταθεί η παραπλάνηση των μελισσών.Ανθοφορίες- μελιττοφορίες: α) από δέντρα, εκείνες των εσπεριδοειδών, των μηλοειδών, της αμυγδαλιάς, της βερικοκιάς, της βυσινιάς, της δαμασκηνιάς, της κερασιάς, της ροδακινιάς, της καρυδιάς, του ανοιξιάτικου πεύκου, της ακακίας και της ιτιάς β) από ετήσιες καλλιέργειες και αυτοφυή φυτά, εκείνες από ανοιξιάτικο ρείκι, θρούμπι, τριφύλλια, τσάι του βουνού, χαμομήλι, φασκόμηλο, σφένδαμο και καλέντουλα.


IV. ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Οι μήνες του καλοκαιριού θεωρούνται πολύ παραγωγικοί για τη μελισσοκομία.
Κύριο μέλημα την εποχή αυτή είναι η αξιοποίηση της καλοκαιρινής πλούσιας ανθοφορίας και η εξασφάλιση αρκετού χώρου για την αποθήκευση του μελιού.

Βασίλισσα:
Φροντίζουμε ώστε αν υπάρχουν γερασμένες και μη γόνιμες βασίλισσες να αντικατασταθούν άμεσα με εφεδρικές. Επειδή η βασίλισσα κατά την διάρκεια του καλοκαιριού έχει την τάση να ωοτοκεί στον μελιτοθάλαμο τοποθετούνται βασιλικά διαφράγματα μεταξύ γονοθαλάμων και μελιτοθαλάμων για τον περιορισμό της στον εμβρυοθάλαμο.

Πληθυσμός:
Ενώνονται τα πολύ αδύνατα μελίσσια με δυνατά και προσθέτουμε ορόφους για εξασφάλιση χώρου αποθήκευσης μελιού.

Εχθροί και ασθένειες:
Προστατεύουμε τα μελίσσια από τις σφήκες όταν το πρόβλημα είναι μεγάλο. Δεν γίνεται καμία επέμβαση από το μελισσοκόμο εναντίον εχθρών ή ασθενειών όταν τα μελίσσια αποθηκεύουν μέλι , διότι αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη ρύπανση του μελιού από τα κατάλοιπα των φαρμάκων.

Ανθοφορίες- μελιττοφορίες:
α) από δέντρα, εκείνες της λεμονιάς, της καστανιάς, του ελάτου, του ευκάλυπτου, της φλαμουριάς, της δρυός και της μυρτιάς
β) από ετήσιες καλλιέργειες και αυτοφυή φυτά, εκείνες από θυμάρι, ρίγανη, βαμβάκι, καλαμπόκι, ηλίανθο, βάτο, λυγαριά, μέντα, και ζαμπούκο.

Για αυξημένη συλλογή μελιού τα μελίσσια πρέπει να μετακινούνται διαδοχικά από περιοχές με φυτά πλούσια σε γύρη και νέκταρ σε περιοχές πλούσιες σε μελιτώματα και το αντίστροφο. Δυνατά μελίσσια (10-12 πλαίσια γόνο και 20 πλαίσια πληθυσμό) μεταφέρονται στο πεύκο, έλατο, δρυ κυρίως για συλλογή μελιτώματος. Τα αδύνατα μελίσσια πρέπει να μεταφερθούν σε περιοχές αυξημένης ανθοφορίας πλούσιας σε γύρη (καστανιά, σουσούρα) ώστενα αυξήσουν τον πληθυσμό τους και να μπορέσουν να ξεχειμωνιάσουν χωρίς πρόβλημα.
Όταν τελειώσει ο τρύγος του ελάτου τα μελίσσια μεταφέρονται σε γυρεοφόρες περιοχές ώστε να ευνοηθεί η ωοτοκία, να αυξηθεί ο πληθυσμός και να ετοιμαστούν για την παραγωγή του πεύκου.
Η μεταφορά πραγματοποιείται αφού πρώτα συγκεντρωθούν πληροφορίες για την πορεία της νεκταροέκκρισης προς αποφυγή άσκοπων μετακινήσεων. Φροντίζουμε επίσης η εγκατάσταση του μελισσοκομείου να γίνεται σε ικανοποιητική απόσταση από ήδη εγκατεστημένα μελισσοκομεία
Οι μελισσοκόμοι που μεταφέρουν τα μελίσσια τους σε ορεινές περιοχές όπου ζει η αρκούδα είναι χρήσιμο να διαθέτουν ηλεκτροφόρα σύρματα τα οποία τοποθετούνται ταυτόχρονα με την εγκατάσταση των κυψελών.
Κατά την μεταφορά των κυψελών τους θερινούς μήνες με φορτηγά αυτοκίνητα θα πρέπει να υπάρχει καλός αερισμός ώστε να μην χάνονται μελίσσια από ασφυξία.

Περιβαλλοντική ρύπανση:
Ο μελισσοκόμος θα πρέπει να επαγρυπνεί σε περιοχές με βαμβάκι ή οπωροφόρα όπου γίνονται αιφνιδιαστικοί ψεκασμοί για την καταπολέμηση εχθρών και ασθενειών (ρόδινο και πράσινο σκουλήκι κ.λ.π.) , ώστε να μπορεί να απομακρύνει τα μελίσσια του ανά πάσα στιγμή. Χρήσιμο είναι επίσης να γράφει τα στοιχεία του (όνομα, τηλέφωνο, διεύθυνση) σε εμφανές μέρος του μελισσοκομείου προκειμένου να μπορεί να ειδοποιηθεί σε περίπτωση ψεκασμού.

Κλιματολογικές συνθήκες:
Απαραίτητη προϋπόθεση για να μην εμφανιστούν προβλήματα στο μελισσοκομείο λόγω υψηλών θερμοκρασιών (πάνω από 36οC) είναι η ύπαρξη άφθονου νερού, τοποθέτηση των μελισσοσμηνών σε μέρος ανήλιο, σκίαση με κλαδιά , χόρτα κ.λ.π.Προσοχή στους ψεκασμούς και τις πυρκαγιές

Βιβλιογραφία
1. Θρασυβούλου Α., 2001: Πρακτική μελισσοκομία
2. Λιάκος Β: Παθολογία των μελισσών
3. Μελισσοκομικό Βήμα α) 7-8, 9-10 2003 β) 3-4, 5-6 2004
4. Μελισσοκομική επιθεώρηση τεύχη α) 1-5 2002 β) 2&6 2003 γ) 2&3 2004
5. Μπίκος Θ., 1991: Όλα για το μέλι
6. Μπίκος Θ., 1999: Γύρω από τη γύρη
7. Νικολαϊδης Ν., 1994: Μελισσοκομία. - Σύγχρονες μέθοδοι εντατικής εκμετάλλευσης (8η έκδοση)
8. Prost Jean Pierre, 1991: Μελισσοκομία
9. Σαντάς Λ., 1990: Μαθήματα μελισσοκομίας
10. Υφαντίδης. Μ., 1987: Μελισσοκομία – επιστήμη και εφαρμογή
11. Χαριζάνης Π., 1996: Μέλισσα και μελισσοκομική τεχνική

επικοινωνία:periskepsis@gmail.com

14.11.26

Εξάχνωση οξαλικού οξέος

 

Η εξάχνωση οξαλικού οξέος (sublimation) είναι μια ιδιαίτερα αποτελεσματική μέθοδος καταπολέμησης του ακάρεος Varroa destructor, η οποία επιτυγχάνει ποσοστά θνησιμότητας του παρασίτου άνω του 95-98% όταν το μελίσσι δεν έχει γόνο. Κατά τη διαδικασία, οι κρύσταλλοι διένυδρου οξαλικού οξέος θερμαίνονται στους 190°C έως 230°C, μετατρέπονται απευθείας σε ατμό και καλύπτουν τις μέλισσες χωρίς να απαιτείται το άνοιγμα της κυψέλης.

Ιδανική Εποχή & Συνθήκες Εφαρμογής

  • Περίοδος απουσίας γόνου. Η θεραπεία αποδίδει τα μέγιστα αργά το φθινόπωρο ή τον χειμώνα (Νοέμβριος – Δεκέμβριος), επειδή το οξαλικό οξύ δεν διαπερνά τα σφραγισμένα κελιά του γόνου.
  • Παρουσία γόνου. Αν εφαρμοστεί σε περίοδο που υπάρχει σφραγισμένος γόνος, απαιτούνται επαναληπτικές δόσεις κάθε 5 έως 6 ημέρες (συνήθως 3-4 επαναλήψεις) ώστε να καλυφθεί ένας πλήρης κύκλος εκκόλαψης του γόνου.
  • Θερμοκρασία περιβάλλοντος. Η εξωτερική θερμοκρασία πρέπει να είναι πάνω από 4°C. Ιδανικά εφαρμόζεται νωρίς το πρωί ή το σούρουπο, όταν οι μέλισσες βρίσκονται όλες μέσα στην κυψέλη.
  • Αφαίρεση μελιτοθαλάμων. Η εφαρμογή πρέπει να γίνεται αυστηρά όταν δεν υπάρχουν μελιτοθάλαμοι προς τρύγο, ώστε να αποφευχθεί οποιαδήποτε υπολειμματικότητα στο μέλι.

Δοσολογία & Διαδικασία Εφαρμογής

Η συνιστώμενη δοσολογία εξαρτάται από το μέγεθος του πληθυσμού και τον όγκο της κυψέλης.

Δοσολογία διένυδρου οξαλικού οξέος. Χρησιμοποιείται 1 γραμμάριο για μονή κυψέλη (ή παραφυάδα) και 2 έως 2,5 γραμμάρια για διώροφη κυψέλη ή πολύ δυνατό μελίσσι.

  • Σφράγισμα κυψέλης. Κλείστε καλά τυχόν χαραμάδες, αεραγωγούς και τον σίτινο πάτο, περιορίζοντας την είσοδο με ένα βρεγμένο πανί ή σφουγγάρι για να μην διαφύγει ο ατμός.
  • Θέρμανση και διοχέτευση. Τοποθετήστε τον εξαχνωτή (ηλεκτρικό 12V/220V ή υγραερίου) στην είσοδο ή στην ειδική οπή της κυψέλης. Ανάλογα με τη συσκευή, η εξάχνωση διαρκεί από 30 δευτερόλεπτα έως 2,5 λεπτά.
  • Αναμονή μετά τη δόση. Κρατήστε την κυψέλη κλειστή για περίπου 10 λεπτά μετά την ολοκλήρωση της εξάχνωσης, ώστε να καθίσουν οι κρύσταλλοι πάνω στις μέλισσες, και έπειτα απελευθερώστε την είσοδο.

Μέτρα Προστασίας Μελισσοκόμου (Απαραίτητα)

Οι ατμοί του οξαλικού οξέος είναι εξαιρετικά τοξικοί και διαβρωτικοί για το αναπνευστικό σύστημα και τα μάτια του ανθρώπου

Μάσκα αναπνοής. Φορέστε υποχρεωτικά μάσκα προσώπου (ημίσεος ή ολόκληρου προσώπου) με φίλτρα για όξινα αέρια και σωματίδια (τύπου ABE1P3 / FFP3). Οι απλές χειρουργικές μάσκες δεν προσφέρουν καμία προστασία.

  • Προστασία ματιών & δέρματος. Χρησιμοποιήστε κλειστά προστατευτικά γυαλιά χημικών και γάντια νιτριλίου ανθεκτικά στα οξέα.
  • Φορά ανέμου. Σταθείτε πάντα αντίθετα από τη φορά του ανέμου ώστε οι ατμοί που τυχόν διαφεύγουν να απομακρύνονται από εσάς.
  • Εγκεκριμένα σκευάσματα. Για νόμιμη και ασφαλή χρήση, προτιμάτε πάντα εγκεκριμένα κτηνιατρικά σκευάσματα οξαλικού οξέος για μελισσοκομική χρήση και όχι χύμα βιομηχανική σκόνη.

Στη μελισσοκομία, η εξάχνωση του οξαλικού οξέος (διένυδρου) αποτελεί μια από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους για την καταπολέμηση του ακάρεος Varroa.

Το πρωτόκολλο, οι θερμοκρασίες και οι χρόνοι διαμορφώνονται ως εξής:

1. Χρόνοι Θέρμανσης & Θερμοκρασίες

  • Ιδανικό εύρος θερμοκρασίας: 220°C έως 230°C. Η εξάχνωση του οξαλικού οξέος ξεκινά ουσιαστικά στους 157°C και ολοκληρώνεται ιδανικά κοντά στους 190°C–200°C. Οι σύγχρονες συσκευές (εξαχνωτές με αντίσταση ή μπαταρία) ρυθμίζονται συνήθως σε ελαφρώς υψηλότερη θερμοκρασία (220°C–230°C) για να αντισταθμίσουν την πτώση θερμοκρασίας που προκαλείται μόλις εισαχθεί η κρύα σκόνη του οξέος
  • Χρόνος ανά κυψέλη:
    • Στους σύγχρονους ηλεκτρικούς εξαχνωτές γρήγορης θέρμανσης (τύπου «κανόνι» ή InstantVap), η εξάχνωση διαρκεί μόλις 10 έως 20 δευτερόλεπτα ανά κυψέλη.
    • Στους κλασικούς εξαχνωτές αργής θέρμανσης (τύπου Varrox, που τοποθετούνται μέσα από την είσοδο), ο χρόνος θέρμανσης διαρκεί περίπου 2,5 έως 3 λεπτά, συν επιπλέον 1-2 λεπτά αναμονής με κλειστή την είσοδο.

 

2. Πρωτόκολλο Επαναλήψεων

Η συχνότητα των επαναλήψεων εξαρτάται αποκλειστικά από την παρουσία ή απουσία γόνου στην κυψέλη, καθώς η εξάχνωση δεν μπορεί να διαπεράσει το σφραγισμένο κελί για να χτυπήσει το Varroa στο εσωτερικό του: Απουσία Γόνου (Χειμώνας ή Τεχνητή Σμηνουργία):

    • 1 έως 2 εφαρμογές συνολικά. Αν γίνουν δύο, μεσολαβεί διάστημα 7 ημερών. Η αποτελεσματικότητα αγγίζει το 98%.
  • Παρουσία Γόνου (Φθινόπωρο / Άνοιξη):
    • 4 έως 6 εφαρμογές, μία ανά 4 ή 5 ημέρες. Λόγω του κύκλου αναπαραγωγής του ακάρεος, απαιτείται συνεχές «σφυροκόπημα» για τουλάχιστον 20-24 ημέρες, ώστε να πιαστούν όλα τα νέα ακάρεα καθώς εξέρχονται από τα κελιά.

3. Δοσολογία & Βασικές Οδηγίες

  • Δόση: 2 έως 2,5 γραμμάρια διένυδρου οξαλικού οξέος (καθαρότητας >99%) ανά 10ρα κυψέλη (ανεξάρτητα από τον πληθυσμό των μελισσών).
  • Κλείσιμο κυψέλης: Η είσοδος της κυψέλης πρέπει να παραμείνει σφραγισμένη (με σφουγγάρι ή πανί) κατά τη διάρκεια της εφαρμογής και για τουλάχιστον 5-10 λεπτά μετά, ώστε να μην δραπετεύσει ο ατμός.
  • Θερμοκρασία περιβάλλοντος: Η εφαρμογή πρέπει να γίνεται σε ημέρες με εξωτερική θερμοκρασία άνω των 6°C-8°C, ώστε οι μέλισσες να μην είναι υπερβολικά σφιχτές σε σφαίρα και ο ατμός να μπορεί να κυκλοφορήσει ανάμεσά τους.
επικοινωνία:periskepsis@gmail.com

12.11.26

Κηραλοιφή για εγκαύματα

Μία θαυματουργή αλοιφή που γιατρεύει πολλές περιπτώσεις και είναι εύκολο να την παρασκευάσουμε.Τι ακριβώς κάνει;
Ενυδατώνει τα σκασμένα από το κρύο χέρια,μαλακώνει και περιποιείται σκασμένες φτέρνες αγκώνες και γόνατα,είναι άριστο ενυδατικό για όλο το σώμα.Είναι κατάλληλη για τα χείλη ως lip balm,καταπραΰνει θερμικά και ηλιακά εγκαύματα.Περιποιείται τα συγκάματα στα μωρά.Είναι καλό αντισηπτικό για πληγές και εκδορές και κατάλληλη για την ξηροδερμία του τριχωτού. 
Για την παρασκευή θα χρειαστούμε:
  • 1/2 κούπας βιολογικό λάδι καρύδας
  • 1/2 κούπας βιολογικό ελαιόλαδο
  • 2 κουτ.σούπας αγνό μελισσοκέρι
  • 3-4 κάψουλες βιταμίνη Ε
  • 20 σταγόνες αιθέριο έλαιο λεβάντα
  • 10 σταγόνες αιθέριο έλαιο λεμόνι
  • 10 σταγόνες αιθέριο έλαιο tea tree
Το λάδι καρύδας είναι φυσικό ενυδατικό καθώς και αντιβακτηριδιακό,το ελαιόλαδο έχει ένα σωρό αντιοξειδωτικά καθώς και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες.Η λεβάντα καταπραΰνει το λεμόνι καθαρίζει και απολυμαίνει και το tea tree είναι αντιβακτηριδιακό και αντιμηκυτιασικό.Η βιταμίνη Ε είναι αντιοξειδωτική και φυσικό συντηρητικό.
Η διαδικασία είναι λίγο πολύ γνωστή και από άλλες σχετικές αναρτήσεις.Σε bain marie λιώνουμε το μελισσοκέρι με τα λάδια ανακατεύοντας καλά.Μόλις λιώσουν όλα αποσύρουμε από την φωτιά αφήνουμε να κρυώσει ελαφρά και προσθέτουμε τα αιθέρια έλαια(για να μην εξατμιστούν απο την πολλή θερμότητα),την βιταμίνη Ε(τρυπάμε με μια βελόνα την κάψουλα για να βγει το υγρό) και ανακατεύουμε καλά μέχρι να ενσωματωθούν όλα τα υλικά μας.
Τοποθετούμε το μείγμα σε αποστειρωμένο βαζάκι,το αφήνουμε να κρυώσει και να σταθεροποιηθεί και είναι έτοιμο για χρήση.Εαν επιθυμούμε πιο κρεμώδη υφή χτυπάμε την αλοιφή με μιξεράκι του καφέ κάθε 15 λεπτά μέχρι να κρυώσει.
επικοινωνία:periskepsis@gmail.com
επισκεφθείτε μας στο facebook

10.11.26

Η απολύμανση των κηρηθρών

    

Η απολύμανση των κηρηθρών είναι μια καλή πρακτική και πρέπει να εφαρμόζεται προληπτικά για την συγκράτηση των ασθενειών των μελισσιών. Μπορεί επίσης να εφαρμόζεται σε περιπτώσεις μέτριας προσβολής από αρρώστιες. Σε περιπτώσεις μεγάλης προσβολής οι κηρήθρες και τα πλαίσια πρέπει να απομακρύνονται και να καταστρέφονται, κατά προτίμηση με κάψιμο.

Η απολύμανση των κηρηθρών γίνεται με τους εξής τρόπους:

  • χρήση οξικού οξέος
  • χρήση καυστικής σόδας
  • χρήση χλωρίνης
  • θέρμανση των κηρηθρών

Για την απολύμανση των κηρηθρών με οξικό οξύ είναι πιο αποτελεσματικές υψηλές συγκεντρώσεις οξικού οξέος, από 60% και πάνω. Η συνηθισμένη δοσολογία είναι 100ml (100cm³) οξικού οξέος με συγκέντρωση 80% για κάθε όροφο για 8 ημέρες. Το οξικό οξύ πρέπει να τοποθετηθεί σε κάποιο σκεύος ή σε σφουγγάρι πάνω από τον όροφο. Μπορεί να τοποθετηθούν πολλοί όροφοι ο ένας πάνω στον άλλο, αρκεί να κρατηθεί η προαναφερόμενη αναλογία και να τοποθετηθεί το σκεύος στον ψηλότερο όροφο. Μετά την εφαρμογή του οξικού οξέος οι κηρήθρες χρειάζονται πολύ καλό αερισμό, που μπορεί να διαρκέσει και δύο εβδομάδες, ώστε να μην μείνει ίχνος μυρωδιάς.

Για την απολύμανση των κηρηθρών με καυστική σόδα, η δοσολογία είναι 100 γραμμάρια σόδα σε 10 λίτρα νερό. Οι κηρήθρες εμβαπτίζονται στο διάλυμα για 15 λεπτά και μετά ξεπλένονται σχολαστικά, ώστε να μην μείνουν υπολείμματα ΝαΟΗ.

Για την απολύμανση των κηρηθρών με χλωρίνη, σε 7 κιλά νερό προστίθενται 3 κιλά χλωρίνη. Οι κηρήθρες βυθίζονται στο διάλυμα για 30 λεπτά, ξεπλένονται καλά με νερό και στεγνώνουν.

Το στέγνωμα των κηρηθρών είναι μεν δύσκολο αλλά απαραίτητο γιατί αν αποθηκευθούν υγρές θα μουχλιάσουν. Συστήνεται η απομάκρυνση των σταγόνων του νερού από τις κηρήθρες να γίνεται με φυγοκέντριση, αν είναι δυνατό, και το τελικό στέγνωμα με χρήση ζεστού ρεύματος αέρα (αερόθερμο, πιστολάκι για τα μαλλιά ή ό,τι άλλο κατάλληλο) και προσεκτικά ώστε να μην λιώσουν τα κεριά.

Για την απολύμανση με θέρμανση οι κηρήθρες πρέπει να θερμανθούν στους 49°C για 24 ώρες. Οι κηρήθρες πρέπει να είναι στεγνές χωρίς μέλι γιατί αλλιώς θα λιώσουν όταν θερμανθούν.

Δεν έχει ακόμη διευκρινισθεί στη βιβλιογραφία κατά πόσο επιτρέπεται και είναι αποτελεσματική η απολύμανση κηρηθρών με γύρη και εάν τα χημικά που περιγράφονται παραπάνω παραμένουν στη γύρη και προξενούν αργότερα προβλήματα στα μελίσσια.

Οι κηρήθρες επίσης πρέπει να καταψύχονται για την αντιμετώπιση του κηρόσκωρου. Όλες οι μορφές του κηρόσκωρου θανατώνονται σε θερμοκρασίες κάτω από -4°C.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι κηρήθρες είναι καλό να ανανεώνονται κάθε τρία χρόνια. Έτσι οι παλιές μαύρες κηρήθρες είναι καλό να απομακρύνονται στον κηροτήκτη για να δώσουν κερί.


επικοινωνία:periskepsis@gmail.com

8.11.26

Βασικά λάθη που επηρεάζουν το ξεχειμώνιασμα

Σήμερα θα πούμε 5 βασικά λάθη που γίνονται κυρίως από νέους μελισσοκόμους, και μπορούν να κοστίσουν πολλές ζωές μελισσιών. Επειδή η μελισσοκομία είναι ένα επάγγελμα που χρειάζονται τόσο θεωρητικές γνώσεις όσο και εμπειρία, είναι πολύ δύσκολο να τα συνδυάσουν μερικοί και να ασκήσουν σωστούς χειρισμούς. Άλλωστε μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν πολλοί μελισσοκόμοι που νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα, και μόλις κάνουν το λάθος τότε κλαίνε μα μαύρο δάκρυ. Αλλά τότε είναι αργά. Σήμερα λοιπόν θα πούμε μερικά από τα βασικότερα λάθη που γίνονται!

1. Πρόωρη θεραπεία κατά της βαρρόα

Ένας μεγάλο λάθος που κάνουν νέοι αλλά και μεγαλύτεροι μελισσοκόμοι είναι η πρόωρη καταπολέμηση της βαρρόα. Και τι εννοούμε όταν λέμε πρόωρη; Θα σας πω ένα παράδειγμα. Έχουμε μελίσσια στη Νότια Ελλάδα, και τα μελίσσια ξεγονιάζουν πάντα μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου. Ένας βιαστικός λοιπόν, έχοντας στο νού του ότι θα χαθούν τα μελίσσια, και θα τον σώσουν λίγες εβδομάδες, πάει και βάζει τις ταίνιες, η το φάρμακο του, στα τέλη Νοεμβρίου που τα μελίσσια διατηρούν γόνο. Είναι το πιο τραγικό λάθος, όταν το μελίσσι έχει έστω και λίγο γόνο, μεγάλο ποσοστό της βαρρόα είναι κλεισμένο μέσα, και δεν θα επηρεαστεί καθόλου απο τη καταπολέμηση. Μόλις ρωτήσεις κάποιον "γιατί το έκανες αυτό, γιατί βιάστηκες" η απάντηση είναι "μα τα μελίσσια είχαν πολύ λίγο γόνο, ήταν σχεδόν ξεγονιασμένα". Και εκεί είναι το μυστικό παιδιά. Στη λεπτομέρεια... Ένα τέτοιο "μικρό" λάθος, μπορεί να σημαδέψει την παραγωγή μας για όλη την υπόλοιπη χρονιά.

Επίσης συχνό λάθος με τη βαρρόα το χειμώνα, γίνεται απο όσους χρησιμοποιούν οξαλικό οξύ. Έχουν δεί τα ματάκια μας απίστευτα πράγματα. Άλλος βάζει παραπάνω γραμμάρια οξαλικό, για να σκοτώσει περισσότερα βαρρόα, άλλος δεν ακολουθεί τις δοσολογίες και ρίχνει "με το μάτι", άλλος επαναλμβάνει τη θεραπεία 2 φορές μέσα ένα μήνα, και άλλα πολλά κουλά. Τραγικά λάθη! Το οξαλικό οξύ είναι δηλητήριο σκοτώνει τις μέλισσες με το παραμικρό λάθος. Οι ερευνητές έψαχναν χρόνια μέχρι να βρούν μια δοσολογία που να μην επηρεάζει τόσο τις μέλισσες. Και μερικοί τα κάνουν στην τύχη; Η μέγιστη δοσολογία που μπορούμε να βάλουμε είναι 80γρ διένυδρο οξ. οξύ σε σιρόπι που φτιάξαμε απο 1 κιλό ζάχαρη και 1 λίτρο νερό, και ρίχνουμε στις μέλισσες αυστηρά 5 ml ανα πλαίσιο γεμάτο με πλυθησμό. Αν είναι μιστό το πλαίσιο 2.5 ml ρίχνουμε, μετρώντας με σταγονόμετρο. Το οξαλικό οξύ γίνεται μόνο για μια φορά στη περίοδο του χειμώνα. Όλες οι θεραπείες εφαρμόζονται όταν τα μελίσσια έχουν ξεγονιάσει τελείως.

Επίσης ένα μυστικό στη καταπολέμηση της βαρρόα είναι να εφαρμόσουμε τη θεραπεία απο τις πρώτες ημέρες που το μελίσσι θα ξεγονιάσει. Όσο περισσότερο δράσει το φάρμακο τόσο καλύτερο αποτέλεσμα θα έχουμε. Όσο περισσότερο το μελίσσι μένει χωρίς γόνο, και κάνουμε καταπολέμηση, τόσο περισσότερα βαρρόα θα ψοφήσουν και θα καθαρίσει το μελίσσι μας.

2. Περιττά πλαίσια, άσφιχτα μελίσσια

Το έχω πεί χίλιες φορές και θα το ξανα πω άλλη μια. Δεν αφήνουμε τα μελίσσια μας με περιττά πλαίσια. Όσα μελίσσια μας έχουν κηρήθρες χωρίς μέλισσες πάμε και τις βγάζουμε δίχως δεύτερη σκέψη. Κλείνουμε το επάνω μέρος του μελισσιού με κηρόπανο, και φελιζόλ μόνωσης στο πλαί. Το μελίσσι δεν χρειάζεται να παίρνει απο όλες τις πλευρές αέρα, χρειαζεται ζέστη για να τρώει λιγότερο και να ζεί περισσότερο ο πληθυσμός.

3. Ίσκιος και κρύο

Προσπαθούμε με κάθε τρόπο να κάνουμε τα μελίσσια μας να κερδίσουν ήλιο. Τυχών εμπόδια όπως κλαριά, κυψέλες άδειες, η τυχών πράγματα πάνω απο τα καπάκια τα αφαιρούμε κατευθείαν. Έστω και 1 ώρα ήλιος παραπάνω στο μελίσσι μας είναι πολύ σημαντική υπόθεση το χειμώνα. Δεν αμελούμε για κανένα λόγο αυτό το πράγμα. Επίσης δίνουμε απόσταση μεταξύ των κυψελών για να μην δημιουργείτε ίσκιος απο την μια στην άλλη. Λίγα εκατοστά μπορούμε να απομακρύνουμε τις κυψέλες χωρίς πρόβλημα. Λίγα εκατοστά κάθε μέρα έτσι ώστε να παίρνουν περισσότερο ήλιο.

4. Πείνα και λιμοκτονία

Ο μελισσοκόμος πάει και ταΐζει όλα τα μελίσσια, όμως για κάποιο λόγο ξεχνιούνται μερικά, λιμοκτονούν και πεθαίνουν. Το να μείνει ένα νηστικό μελίσσι είναι πολύ εύκολη υπόθεση το χειμώνα. Τα μελίσσια δεν βγαίνουν πολύ έξω, δεν έρχεται μέλι, συνεπώς μπορούμε να έχουμε απώλεια στις προμήθειες γρήγορα και το μελίσσι να πεινάσει. Προσέχουμε λοιπόν να μην είναι κανένα μελίσσι νηστικό και όλα να έχουν τροφούλα επάνω.

5. Πολλές και άσκοπες επιθεωρήσεις

Τώρα ο μελισσοκόμος λιγοστεύει τις επιθεωρήσεις σημαντικά. Μια φορά το μήνα, ίσως είναι πολύ για τα μελίσσια το χειμώνα. Μόλις έχει καλές μέρες πηγαίνουμε στα μελίσσια, και όπου δούμε να μην υπάρχει καθόλου κίνηση στην είσοδο επιθεωρούμε. Δεν βγάζουμε γόνους, και πλαίσια για πολύ διότι το μελίσσι στρεσσάρεται και δυσκολεύεται να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση.

πηγή:orinimelissa

επικοινωνία:periskepsis@gmail.com

5.11.26

Νοσεμίαση συμπτώματα και αντιμετώπιση

       

Ακόμα μια ασθένεια που ταλαιπωρεί τις μέλισσες είναι η Νοσεμίαση. Αιτία είναι τα μικροσπορίδα Nosema apis και Nosema ceranae. Αρχικά εντοπίστηκε το Nosema apis. Το Nosema ceranae εντοπίστηκε στην Ασιατική μέλισσα Apis ceranae το 1996 γι αυτό πήρε και την αντίστοιχη ονομασία. Στην συνέχεια μεταδόθηκε και στην Ευρωπαϊκή μέλισσα Apis mellifera.

Οι δύο τύποι της ασθένειας πολλές φορές μπορούν να συνυπάρχουν σε ένα μελίσσι. Από μόνοι τους όμως συνήθως παρουσιάζουν διαφορετικά κλινικά συμπτώματα. Κοιτάζοντας ένα δείγμα με σπόρια στο μικροσκόπιο η διάκριση ανάμεσα τους δύο τύπους δεν είναι δυνατή. Η διάκριση τους είναι δυνατή μόνο με μοριακή ανάλυση DNA με την τεχνική PCR.
Η ασθένεια θεωρείτε επιδημιολογική και πρέπει να δηλώνετε στις αρμόδιες υπηρεσίες όταν εντοπιστεί. Στην χώρα μας αρμόδιες είναι οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες.
Επίσης θεωρείτε και ως ενδημική δηλαδή είναι ασθένεια που υπάρχει επιβεβαιωμένα και με τους δύο τύπους. Ο δεύτερο τύπος της Nosema ceranae εντοπίστηκε και επιβεβαιώθηκε στην χώρα μας το 2012.
Μπορεί να προσβάλλει εργάτριες, κηφήνες και την βασίλισσα.Τα σπόρια μπορούν να διατηρηθούν για 2 χρόνια στα περιττώματα της μέλισσας και για 4 μήνες στο μέλι.Καταστρέφονται με τη θέρμανση στους 70⁰С για 5 λεπτά ή στους 49 ⁰C για 24 ώρες. Δεν καταστρέφεται με την κατάψυξη.
Η μέλισσα μολύνεται με την κατάποση σπορίων, κυρίως μέσω της τροφής ή του νερού και η διασπορά των σπορίων μέσα στην κυψέλη γίνεται μέσω της τροφάλλαξης, μέσω των κοπράνων και άλλων άχρηστων υλικών που περιέχουν σπόρια.
Η ασθένεια μπορεί να παρουσιάζεται όλο τον χρόνο αλλά είναι πιο έντονη την άνοιξη και το καλοκαίρι. Μελίσσια που έχουν προσβολή μπορεί να καταφέρουν να επιβιώσουν κατά την διάρκεια της χρονιάς έστω και με μειωμένο πληθυσμό όμως σίγουρα δεν θα καταφέρουν να περάσουν τον χειμώνα και θα χαθούν.
Κλασικά Συμπτώματα που παρουσιάζονταν με την Nosema apis
  • Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας είναι οι διάρροιες εξωτερικά της κυψέλης και πάνω στην σανίδα πτήσης. Μοιάζουν με καφέ κηλίδες. Πολλές φορές κόπρανα μπορούμε να συναντήσουμε και στο εσωτερικό της κυψέλης.
  • Οι μέλισσες παρουσιάζουν νωχελικότητα στην διεκπεραίωση των καθηκόντων τους, μειωμένη απόδοση εργασίας. Επίσης στο σώμα των μελισσών παρουσιάζεται φουσκωμένη η κοιλιά.
  • Αδυναμία στο πέταγμα έως μερική παράλυση. Αιτία είναι ο διαχωρισμός των φτερών. Μπορούν να χαρακτηριστούν ότι σέρνονται στην είσοδο.

  • Σε προχωρημένο στάδιο οι μέλισσες παρουσιάζουν αδυναμία στην επίθεση δηλαδή δεν έχουν την ικανότητα να τσιμπήσουν με το κεντρί τους.Λευκά έντερα. Εξετάζοντας τα έντερα μιας υγιούς μέλισσας θα έπρεπε να είναι καφεκίτρινα. Οι μολυσμένες με Νοσεμίαση μέλισσες παρουσιάζουν λευκά έντερα.
  • Σε αυτό τον τύπο εμφανίζεται και μεγάλος αριθμός νεκρών μελισσών στην είσοδο.
Συμπτώματα που παρουσιάζει η Nosema ceranae
  • Πολύ λιγότερες διάρροιες έως και καθόλου πολλές φορές.
  • Απότομη μείωση του πληθυσμού χωρίς εμφανή ίχνη νεκρών μελισσών έξω από την κυψέλη. Η αίτια είναι η απότομη αλλαγή ιδιότητας των μελισσών από εργάτριες σε συλλέκτριες μέλισσες. Πολλές φορές αυτό έχει ως αιτία την εγκατάλειψη του γόνου αφού μειώνονται οι παραμάνες με τα πλαίσια να παραμένουν αφύλακτα.
  • Συχνές αντικαταστάσεις βασιλισσών ακόμα και σε μελίσσια με νεαρές βασίλισσες.
Η ασθένεια μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε μελισσοκομείο. Δεν υπάρχει θεραπεία με τον έννοια της φαρμακευτικής αγωγής. Η μοναδική «Θεραπεία» που υπάρχει και συστήνετε είναι η πρόληψη και οι σωστές μελισσοκομικές πρακτικές. Οι μελισσοκόμοι που ακολουθούν πιστά τις σωστές μελισσοκομικές πρακτικές και τους σωστούς μελισσοκομικούς χειρισμούς μειώνουν πάρα πολύ τις πιθανότητες να νοσήσουν οι μέλισσες τους.
Μέτρα Προφύλαξης – Σωστές Μελισσοκομικές Πρακτικές
  • Τοποθέτηση κυψελών
  • Αποφυγή τοποθέτησης σε περιοχές με ψηλή υγρασία και μεγάλη σκίαση τους χειμερινούς μήνες. (μείωση των πτήσεων καθαρισμού και αύξηση της υγρασίας μέσα στην κυψέλη).
  • Αποφυγή μονοχρωμίας και τοποθέτηση σε συνεχόμενες γραμμών – ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ!!
  • Αποφυγή στρεσαρισμάτων στα μελίσσια
  • Αποφυγή περιττών επισκέψεων και άνοιγμα των κυψελών τους χειμερινούς μήνες. (πτώση της θερμοκρασίας του εμβρυοθαλάμου, κατανάλωση επιπλέον ποσότητας τροφών)
  • Φροντίζουμε ούτως ώστε οι προμήθειες τροφής στην κυψέλη να καλύπτουν τις ανάγκες μέχρι τις πρώτες σημαντικές νεκταροεκκρίσεις. Ταυτόχρονα όμως αποφεύγουμε την χρήση τροφών εμπορίου που περιέχουν γύρη και μέλι άγνωστης προέλευσης και ελέγχου. Αγορά μελιού και γύρης για τροφοδοσία μόνο από μελισσοκόμους της εμπιστοσύνης μας ή από τα δικά μας.
  • Αποφυγή περιοχών με μεγάλη γεωργική δραστηριότητα. (συσσώρευση χημικών και αλληλοεπίδραση με τα χημικά της κυψέλης, μείωση διάρκειας ζωής και ανατροπή της ισορροπίας των κάστων στην κυψέλη.
  • Συστηματική αλλαγή των κηρηθρών: Βασικός παράγοντας η προέλευση των κηρηθρών, ότι δεν περιέχουν υπολείμματα από χημικές ουσίες – μελισσοκομικά και αγροτικά χημικά – διάσπαση της συνοχής της κυψέλης. Κάθε χρόνο αλλαγή το λιγότερο του 1/3 των κηρηθρών του εμβρυοθαλάμου.
  • Αποφυγή τροφοδοσίας με τροφές που δεν είναι η φυσική τροφή των μελισσών (μείωση διάρκειας ζωής, αδυνάτισμα των εντέρων).
  • Διατηρούμε δυνατά μελίσσια που δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα με ασθένειες και πείνα.
  • Ενδυνάμωση ανθεκτικότητας μελισσών μέσω της επιλογής – ΒΑΣΙΛΟΤΡΟΦΙΑ:
  • Παρατηρείτε ότι μερικές οικογένειες έχουν καλή ανθεκτικότητα στις διάφορες ασθένειες, όπως και στην Νοσεμίαση (καλή συγκράτηση πληθυσμών, καλή παραγωγή, μειωμένες ποσότητες σπόρων στις αναλύσεις) (προσοχή μεταφοράς χαρακτηριστικών με τους κηφήνες).
  • Αποφυγή εισαγωγής και ανάμειξης άλλων φυλών με την κυπριακή μέλισσα. (ευαισθησία καυκασιανής μέλισσας στην Νοσεμίαση).
  • Εκκαθάριση των προβληματικών αποικιών
  • Συνένωση των αδύνατων μελισσιών με δυνατά.
  • Αλλαγή της Βασίλισσας
  • Απομάκρυνση μελισσιών που δεν παρουσιάσουν ανθεκτικότητα στις ασθένειες γενικότερα. Αυτό μπορεί να γίνει με το τεστ καθαριότητας που περιγράψαμε στο προηγούμενο τεύχος για την Αμερικάνικη Σηψηγονία.
  • Μεταφορά του μελισσοκομείου σε περιοχές όπου μπορούν να συλλέξουν γύρη.
  • Απολύμανση
  • Εργαλείων με την χρήση χλωρίνης ή φωτιάς (ξύστρο, δαγκάνες, οτιδήποτε μεταλλικό χρησιμοποιείτε στις επισκέψεις στα μελίσσια). Τα σπόρια είναι πολύ ευαίσθητα στην χλωρίνη.
  • Απολύμανση μεταλλικών μηχανημάτων (στο εργαστήριο)
  • Πλύσιμο Στολής και Γαντιών.
Χριστίνα Χριστοδούλου -Γεωπόνος
Βιβλιογραφία
  • Ritter Wolfgang (2006), «Honey bee diseases and pests: a practical guide», Agricultural and Food Engineering Technical Report, FAO, Rome.
  • Φυλακτού Ανδρέας (2012), «Νοσεμίαση των μελισσών». Κτηνιατρικές Υπηρεσίες Κύπρου, Λευκωσία.
  • Θρασυβούλου Ανδρέας (2014), www.beelab.gr/, Θεσσαλονίκη.
  • Γούναρη Σοφία, «Νέες πληροφορίες για τη Νοσεμίαση των μελισσών», Αθήνα.
επικοινωνία:periskepsis@gmail.com
επισκεφθείτε την ομάδα μας στο facebook











3.11.26

Προετοιμασία των μελισσιών για τον χειμώνα

    

Οι τελευταίοι μήνες του έτους , Νοέμβριος και Δεκέμβριος , είναι οι πρώτοι χειμωνιάτικοι μήνες από μελισσοκομική σκοπιά . Οι μελισσοκόμοι πρέπει να ξεκινούν τις προετοιμασίες στα μελίσσια για την πετυχημένη αντιμετώπιση του χειμώνα , από αρχές Νοέμβρη.  

Για όσους έχουν μεταφέρει τα μελίσσια τους στα πευκοδάση , τη δεύτερη φθινοπωρινή περίοδο μελιτοέκκρισης , η προετοιμασία για το χειμώνα θα ξεκινήσει αργότερα , στα μέσα Νοεμβρίου,αφού θα έχουν τελειώσει οι τρυγητοί του μελιού. Βέβαια , οι όψιμοι αυτοί τρυγητοί συνδυάζονται με την πρόβλεψη των αποθεμάτων τροφών ( μελιού και γύρης ) που πρέπει να αφήσει ο μελισσοκόμος στα μελίσσια . Από αυτή την άποψη ο τελευταίος τρύγος στα πεύκα αποτελεί ταυτόχρονα και την έναρξη προετοιμασίας για τον χειμώνα.Η ποσότητα μελιού , ικανή να καλύψει τις ανάγκες του μελισσιού , κυμαίνεται από 8-12 κιλά , και εξαρτάται από το πρόγραμμα που ακολουθούν οι μελισσοκόμοι.Αν είναι αποφασισμένοι να παραμείνουν στα πεύκα , τότε οι ανάγκες χειμερινών εφεδρειών σε μέλι είναι μικρότερες. Οι μελιτοεκκρίσεις στα πεύκα συνεχίζονται και οι ανάγκες διατροφής γόνου είναι πολύ περιορισμένες , έως ανύπαρκτες. Φυσικά το πρόγραμμα αυτό ακολουθεί η πλειοψηφία των μελισσοκόμων , των οποίων ο τόπος κατοικίας γειτνιάζει με τα πευκοδάση όπου έχουν τα μελίσσια.

Αντίθετα , οι υπόλοιποι , αμέσως μετά το τελευταίο τρυγητό , μεταφέρουν τα μελίσσια τους συνήθως κοντά στον τόπο μόνιμης κατοικίας τους. Σε αυτή την περίπτωση συνίσταται μεγαλύτερη ποσότητα αποθεμάτων μελιού για το χειμώνα , ποσότητα που θα υπολογιστεί από το μέγεθος του μελισσιού , και τη δριμύτητα και διάρκεια του χειμώνα της περιοχής . 

Όμως η ποσότητα του μελιού δεν είναι το μοναδικό μέλημα του μελισσοκόμου . Η κατανομή αυτής της ποσότητας στα πλαίσια είναι σημαντική παράμετρος . Από ένα πλαίσιο με 3 κιλά μέλι , είναι προτιμότερο να έχουμε 3 πλαίσια με 1 κιλό μέλι το καθένα.Επίσης η περιεκτικότητα σε γύρη είναι σημαντική . Πλαίσια με μέλι και γύρη είναι κατάλληλα για τη διαμόρφωση της φωλιάς του μελισσιού το χειμώνα . Αυτονόητο είναι ότι τα πλαίσια αυτά έχουν σκούρο χρώμα , δηλαδή έχει εκκολαφθεί γόνος τουλάχιστον 1-2 φορές . Ο σχηματισμός της χειμωνιάτικης σφαίρας , διευκολύνεται , όταν τα πλαίσια στο κέντρο της μελισσοφωλιάς έχουν περιφερειακά ( πάνω και δίπλα ) μέλι. ακριβώς κάτω από το μέλι ,γύρη, και άδεια κελιά για την επικοινωνία των μελισσιών , κατά το σχηματισμό της σφαίρας . Πλαίσια ολόκληρα με σφραγισμένο μέλι είναι προτιμότερο να μπαίνουν στην άκρη ή να αφαιρούνται στο τρυγητό.

Μελίσσια και κυψέλες. 

Μελίσσια με πληθυσμό (στις αρχές Νοεμβρίου) που καλύπτει τουλάχιστον 6-7 πλαίσιακαι νέα βασίλισσα της ίδιας ή προηγούμενης χρονιάς , είναι ικανά να ξεπεράσουν το χειμώνα χωρίς απώλειες .Είναι όμως απαραίτητο οι μέλισσες να έχουν γεννηθεί το φθινόπωρο, να έχει ανανεωθεί δηλαδή ο καλοκαιρινός πληθυσμός .Μελίσσια ύποπτα ασθενειών πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά . Σε περιπτώσεις εξακρίβωσης αμερικανικής σηψηγονίας , τα συγκεκριμένα μελίσσια καταστρέφονται , οι κηρήθρες καίγονται και οι κυψέλες απολυμαίνονται σχολαστικά!

Είναι επίσης πιθανό αυτή την εποχή να βρούμε εξασθενημένα μελίσσια , σε στάδιο κατάρρευσης , εξαιτίας αυξημένης προσβολής από βαρρόα. Σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να επισπεύσουμε την εφαρμογή εγκεκριμένου ακαρεοκτόνου . Ούτως ή άλλως ο Δεκέμβριος είναι ο πλέον κατάλληλος μήνας για τη βασική προληπτική εφαρμογή καταπολέμησης της βαρρόα.

Η νοζεμίαση είναι επίσης σοβαρή ασθένεια των ενήλικων μελισσιών και ο μελισσοκόμος μπορεί να κάνει τους ακόλουθους χειρισμός

– η μεταφορά των μελισσιών σε άλλη τοποθεσία 

– ο καλός αερισμός των μελισσιών με ανοικτές πόρτες-παράθυρα αερισμού 

– η αποφυγή χρήσης κερόπανου και υγρής τροφοδότησης ή προσθήκη νερού στα μελίσσια , καθ΄οιονδήποτε τρόπο.

Στους χειρισμούς δεν περιλαμβάνεται η χρήση αντιβιοτικών ή άλλων φαρμακευτικών ουσιών .Η νοζεμίαση , πέρα από τη φθορά των εργατριών , είναι υπεύθυνη για την αντικατάσταση των βασιλισσών από τις μέλισσες στις περισσότερες περιπτώσεις .Οι κυψέλες κατάλληλες για το χειμώνα πρέπει να είναι στεγνές και καθαρές στη βάση τους . Η χρήση κινητής βάσης διευκολύνει τον καθαρισμό ,νωρίς το Νοέμβριο , όταν ακόμη οι θερμοκρασίες είναι αρκετά υψηλές . 

Αλλά και για τις κυψέλες με σταθερή βάση , απαιτείται καθαρισμός.Γενικά , η καθαριότητα στη βάση της κυψέλης , γίνεται δυο φορές το χρόνο , μία νωρίς το Νοέμβριο και μια το Φεβρουάριο-Μάρτιο.Η πόρτα είναι αναγκαστικά περιορισμένη , για να μην μπαίνουν ποντίκια , οι θυρίδες αερισμού ανοιχτές και τα κερόπανα εφόσον χρησιμοποιούνται , ΔΕΝ καλύπτουν όλη την επιφάνεια των κηρηθροφορέων.Η τοποθέτηση των κυψελών πάνω σε βάσεις , μεταλλικές ή ξύλινες , σε τούβλα -τσιμεντόλιθους ή παλιά ελαστικά αυτοκινήτων , προστατεύει τις κυψέλες από τη φθορά . Η χρήση πλαστικών τακουνιών επίσης βοηθά στην προστασία των κυψελών .

Αποθήκευση κηρηθρών 

Η μεγάλη ανάπτυξη των μελισσιών την καλοκαιρινή περίοδο , ακολουθείται από συρρίκνωση του πληθυσμού το χειμώνα . Το μελίσσι θα περάσει το χειμώνα με περιορισμένο αριθμό συλλεκτριών μελισσών και γενικότερα εργατιών , γιατί παραμένουν αυτές που έχουν γεννηθεί το φθινόπωρο. Οι κηφήνες εκδιώκονται από την κυψέλη , ενώ οι ηλικιωμένες εργάτριες – συλλέκτριες χάνονται φυσιολογικά . Είναι επόμενο οι κηρήθρες που καλύπτουν οι μέλισσες το καλοκαίρι να είναι περισσότερες από αυτές του χειμώνα.Η δυσαναλογία πληθυσμού – κηρηθρών φαίνεται εντονότερα μετά το τρυγητό. 

Ο χώρος που καλύπτει το μέλι αδειάζει, οι μέλισσες προσηλώνονται στα λίγα πλαίσια που έχουν γόνο ή αφήσαμε ατρύγητα και όταν επιστρέψουμε τα τρυγημένα , διαπιστώνουμε ότι πολύ λίγα είναι απαραίτητα για το ξεχειμώνιασμα. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και στους τελευταίους τρυγητούς σε ανθόμελα , αργά τον Αύγουστο ή Σεπτέμβριο , είναι όμως πιο έντονο στους τρυγητούς στα πεύκα τον Οκτώβριο , όσο πλησιάζουμε το χειμώνα.

Δημιουργείται έτσι μια σειρά ερωτηματικών για την τύχη των περίσσιων κηρηθρών.Ο κηρόσκωρος το λεπιδόπτερο Galleria mellonela , βρίσκεται παντού . Λίγες πεταλούδες μακριά από τα μελίσσια αρκούν για να γεννήσουν τα αυγά τους στις απροστάτευτες κηρήθρες ή να εκκολαφθούν αυγά που είχαν γεννήσει προηγουμένως και τα οποία οι μέλισσες φυσιολογικά θα είχαν απομακρύνει .

Οι ενέργειες του μελισσοκόμου θα πρέπει να είναι άμεσες :

– Να αποφασίσει πόσες και ποιες κηρήθρες θα επιστρέψει στα μελίσσια

 -Ποιες κηρήθρες θα απομακρυνθούν οριστικά από το μελισσοκομείο και θα οδηγηθούν στο εργαστήριο εξαγωγής κεριού και στο κηροπλαστείο.

– Που και πως θα αποθηκευτούν οι υπόλοιπες κηρήθρες , με ασφάλεια , ώστε να επαναχρησιμοποιηθούν την ερχόμενη άνοιξη.

Οι κηρήθρες που επιστρέφονται στα μελίσσια είναι σκούρες στο χρώμα , αλλά όχι μαύρες και παλιές .Προτιμάμε αυτές που έχουν υπολείμματα κεριού από ατελή φυγοκέντριση. Αν ο εμβρυοθάλαμος είναι γεμάτος , τότε τοποθετούμε στις άκρες τις λιγότερο καλές .Σοβαρό μειονέκτημα για τις κυψέλες μας , είναι η μη χρησιμοποίηση επαρκώς των κηρηθρών στις άκρες τους , που εφάπτονται στα τοιχώματα τους . Το μέλι που πιθανά αποθηκεύεται είναι λίγο , το κερί γίνεται πιο σκούρο και σκληρό , απολεπίζεται δύσκολα και η κηρήθρα σχεδόν αχρηστεύεται.Το σοβαρό αυτό μειονέκτημα δεν το έχουμε όταν χρησιμοποιούμε 9 πλαίσια στον εμβρυοθάλαμο και στους μελιτοθαλάμους.

 Ο αριθμός των πλαισίων που επιστρέφονται είναι 1-2 περισσότερα από όσα καλύπτουν οι μέλισσες. Αυτό ενισχύει το σχηματισμό μελισσόσφαιρας , που αρκετές φορές σχηματίζεται εκτός πλαισίων για τρυγητό , είναι όμως επιζήμιο όταν προετοιμάζουμε τα μελίσσια για το χειμώνα.Οι κηρήθρες που πηγαίνουν για ανακύκλωση είναι παλιές ή κατεστραμμένες από διάφορους λόγους , κυρίως τον τρυγητό , και οι κηρήθρες με πολλά κηφηνοκέλια . Οι παλιές κηρήθρες , μαύρες στο χρώμα , κελιά με χονδρά τοιχώματα από τα κουκούλια πολλών εκκολάψεων , απομακρύνονται , όχι μόνο για τη μικρή περιεκτικότητα μελιού και του μικρότερου χώρου ανάπτυξης των προνυμφών , αλλά και γιατί το κερί τους είναι επιβαρυμένο από πολλούς ρύπους , που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ( μόλυνση περιβάλλοντος , εφαρμογές παρασιτοκτόνων στις καλλιέργειες , επεμβάσεις των μελισσοκόμων κλπ ) εισχωρούν στην κυψέλη και δεσμεύονται στο κερί.

Όλοι οι μελισσοκόμοι πρέπει να αποφασίσουν να ξεκινήσουν την αφαίρεση των ακατάλληλων κηρηθρών .Την πρώτη χρονιά η συστηματική εφαρμογή της αφαίρεσης για ανακύκλωση είναι ελαφρώς οδυνηρή . Στη συνέχεια όμως , τις επόμενες χρονιές ο αριθμός είναι σημαντικά μικρότερος.Η αποθήκευση των κηρηθρών , για επαναχρησιμοποίηση την ερχόμενη άνοιξη , είναι το σοβαρότερο πρόβλημα . Ο αριθμός τους , αυξάνεται φυσικά, όσο μεγαλύτερη είναι η μελισσοκομική επιχείρηση.Ο κηρήθρες αποτελούν κεφάλαιο για την επιχείρηση , χρήσιμο και απαραίτητο.

Οι κηρήθρες που αποθηκεύονται σε κλειστούς ,σκοτεινούς και όχι καλά αεριζόμενους χώρους κινδυνεύουν περισσότερο να καταστραφούν από κηρόσκωρο ή ποντίκια . Κάποιοι μελισσοκόμοι τις αποθηκεύουν σε οριζόντιες ντάνες των 5-6 ορόφων με αερισμούς στις δυο πλευρές και σε ανοικτούς χώρους. Το ρεύμα αέρος και οι σήτες εμποδίζουν την είσοδο των επιζήμιων εντόμων και τρωκτικών. Όμως σήμερα , η χρήση της κατάψυξης ως μέσο προστασίας , είναι η πλέον κατάλληλη και αποτελεσματική.

 Για τις εκμεταλλεύσεις με μεγάλο αριθμό μελισσιών , συνίσταται η κατασκευή ψυκτικών θαλάμων ή η ενοικίαση χώρων σε μεγάλους θαλάμους – ψυγεία, όπως είναι η αποθήκες συνεταιρισμών για οπωροκηπευτικά.Για τους ερασιτέχνες μελισσοκόμους αρκεί ένας καταψύκτης ( μεταχειρισμένους από παγωτά πχ ) και η φύλαξη των κηρηθρών σε μεγάλες σακούλες , που χωρούν περίπου 20 πλαίσια) . Στην κατάψυξη τις διατηρούμε από 12 έως 24 ώρες . Ξεχωρίζουμε τις μαύρες από τις άσπρες κηρήθρες . Θα χρησιμοποιήσουμε την άνοιξη πρώτα τις μαύρες κηρήθρες .

Δημήτριος Τσέλιος Διευθυντής Ινστιτούτου Μελισσοκομίας ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε

επικοινωνία:periskepsis@gmail.com